La journal de Alejandro

I Watched The Watchmen

Tôi là một fan của dòng contemporary comics, nó khác với loại truyện tranh siêu nhân thiện chống ác như bình thường. Cái thời thích người dơi, người nhện của tôi đã qua lâu lắm rồi, mà thiệt ra từ nhỏ đến lớn tôi cũng không mấy mặn mà với thể loại ấy. Tôi thích truyện tranh để lại tí xíu tưng tức trong lòng người đọc ở cuối truyện, để rồi họ nghĩ lại rồi mới thấy “ôi chao sao mình ko nghĩ đc như vậy nhỉ?”. Ít người hiểu một điều là comics là một trong những hình thức phát giác tính nhân học một cách linh động, độc đáo & thông minh nhất. Comics nó hay ở chỗ là bạn đọc nó ở thời điểm nào đi nữa, bạn vẫn sống với cái hồn của nó được. Thử bạn đọc truyện chữ đi, sức mấy mà được. Cái hồi tôi đọc cái cuốn “First They Killed My Father” của Loung Ung ngay sau lúc thi tốt nghiệp năm 12 xong, nuốt ko nổi vì đọc nó ko đúng hoàn cảnh, ko đúng tâm trạng và chữ thì bao giờ cũng khó tiêu hóa hơn hình ảnh. Nhưng mà trước hè năm ngoái gần lúc thi cuối kỳ, có đọc cuốn Black Hole của Charles Burns thì thấy nó hay cực kì.

Lảm nhảm nhiều như thế cũng chỉ chung quanh cái thực tế là tôi là visual leaner thôi. Bởi thế bạn nghĩ xem tôi thích Watchmen đến tầm nào? Cũng như Rwo hay bao fan hâm mộ loại hardcore của The Dark Knight, tôi biết đến Watchmen từ hè năm ngoái. Trong lần đi xem TDK lần thứ 2 ở rạp, teaser trailer đầu tiên của Watchmen đc chiếu và ngay lập tức ám ảnh tôi suốt cả buổi. Thích thú hơn khi biết Zack Snyder đạo diễn film này vì cá nhân tôi rất thích film 300 của anh ấy.

Ngoài những sự kiện về tài chính và bản quyền ngoài lề của Watchmen, tôi lại thấy chuyện dàn diễn viên chẳng mấy ai nổi tiếng lại là một cái lợi. Thử nghĩ xem, Tom Cruise mà đóng vai Dr. Mannhattan thì có Chúa mới chịu nổi. Riêng về khoảng diễn viên thôi, tôi đánh giá cao tất cả, dĩ nhiên thì bao giờ thì cũng có sự thiên vị, chẳng hạn trong film này, anh Jackie Earl Haley đã steal màn trình diễn cho riêng anh và tôi rất kế cái giọng monotone quá khó bắt chước của anh. Một diễn viên epic cho một vai diễn epic!

Quay lại với anh chàng Zack Snyder. Anh đã làm được một chuyện mà các tiền nhiệm của anh trong hơn 10 năm trước chẳng ai làm được: anh đem tác phẩm quái đảng bậc nhất của Alan Moore và chuyển thể thành film, và hơn thế nữa, nếu bạn đọc kĩ từng trang một của cuốn comics, Zack bám rất sát, thu gọn từ slow motion comics từ 5 tiếng rưỡi thành 2 tiếng 45 phút (tức là giảm một nữa) mà tâm lý nhân vật và diễn biến câu chuyện vẫn xảy ra khó thở và dồn dập đến mức phát thét lên vì sướng. Sự kết hợp của Alan Moore, Dave Gibbons & Zack ko chỉ đơn giản là một người viết cốt truyện, người vẽ và người kia dựng thành film. Cái hay nhất tôi thấy được là ăn ý trong từng nét Zack chuyển thể, nó sống động khó tả và từng thước film nối tiếp nhau ăn ý lạnh lùng.

Nếu chỉ làm đến nhiêu đó thôi, Zack đã hơn được biết bao nhiêu người, trong số đó có cả những Michael Bay, Paul Greengrass, Woody Allen và còn nhiều hơn thế nữa. Cái tính nhân bản & cảm xúc từng nhân vật lỗ rõ hẵn ra rất tự nhiên, ko có kiểu ngượng ngịu như Batman trong TDK hay dĩ nhiên là dởm đời nhất là chú Peter Parker trong Spider-Man. Cái hay nhất của Watchmen chính là việc cả trong suốt câu chuyện được đặt song song với những bối cảnh lịch sử mà hai anh Alan Moore & Dave Gibbons đã cắt ghép táo bạo và dựng lên cái khung hình u ám của 1980’s khi mà chiến tranh hạt nhân dường như đã có thể nổ ra từ lúc chiến tranh lạnh của Mỹ với LX cũ.

Phim ảnh của Zack nói chung đòi hỏi người xem phải tự hiểu nhiều hơn, cũng na ná kiểu Christopher Nolan nhưng Chris thì theo style của người Anh nên nó hoa lá cành cường điệu đôi khi quá mức, còn Zack vô thẳng ngay vấn đề ngay, rất khoái pha trò thêm mấy vụ bạo lực nhìn thích mắt và nhất là anh ấy dựa 100% vào nguyên bản chứ ko có bịa thêm như Christopher Nolan. Vì vậy tôi chẳng thấy lạ gì hầu hết dân Việt Nam ở Việt Nam (tôi nói ai các bạn tự hiểu) xem film này sẽ thấy chán. Chán vì các bạn ấy thấy lạc lõng với nội dung (vì dân VN học lịch sử hơi bị “giỏi” với lại đã quá quen với tầm film superhero mới vào là phải bụp bụp bụp thiện vs. ác), ngoài ra còn choáng ngợp với thông điệp mà tác giả muốn gửi gấm đến người xem. Hơn nữa, cái hay của film là dựa vào những bối cảnh của lịch sử mà đánh giá, về VN film bị cắt hết mấy khúc hay (cái này nghe nói lại chứ ko sure) nên thà coi bản camera mờ căm chứ thấy còn hay hơn.

45’ đầu tiên của Watchmen phải nói là choáng, nhưng đáng tiếc là choáng theo nghĩa xấu. Nếu bạn chưa bao giờ biết gì hết đến Watchmen, 99% là mấy phút đầu tiên sẽ chẳng hiểu hết ráo. Sau đó từ từ cuốn film mới đi vào quỹ đạo kiểu narration kể chuyện theo thể cause and effects. Nhưng may mắn thay một điều, với tài khéo léo kể chuyện bằng ảnh của mình, Zack đưa người xem từ hồi hộp này đến hồi hộp khác mà 3 tiếng của cả bộ film dường như là ngắn so với lượng information đc đề cập đến. Watchmen có cái lõi của một bộ film từ mấy chục năm về trước cũng làm điển đảo fan hâm mộ: Godfather. Dĩ nhiên sẽ rất khập khễnh nếu so sánh hai film này với nhau (khác cấu trúc, khác thể loại, khác thời điểm và nhất là khác thông điệp muốn gửi gấm). Cả hai film đều có một cái chung (và điểm này ít bạn 9x nào ở VN nhận thấy lắm) đó là cái xã hội của Mỹ sau chiến tranh thế giới thứ 2. Godfather nói rất rõ về chuyện chiếm đoạt quyền lực; trong khi Watchmen đề cập về chuyện sử dụng cái quyền lực đó. Cả hai film cách nhau mấy chục năm, nhưng đều là kiệt tác của cả thế hệ. Godfather thay đổi quan niệm về film công chúng với đề tài về gangsters trong khi Watchmen thay đổi hoàn toàn định kiến của bất cứ ai về truyện tranh về superheroes thiện vs. ác.

Nói riêng về philosophy thôi, chắc có type đến ngày mai tôi cũng ko thể kiếm đủ từ ngữ để nói hết được. Có bơi vào cái thế giới lạc lối của những năm 80’s, thì mới hiểu ra cái điên rồ của xã hội, cái dơ dáy của bần cùng mỗi người dân lẫn chính phủ. Nói về philosphy thì tôi rất thích, đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Cũng như khi xem TDK, quan niệm của Joker về thế giới tội phạm là trên cả tuyệt vời. Bạn có thấy Joker ngán ai ko? Bạn có thấy Joker nói câu nào vô lý ko, mặc dù hắn là kẻ ác? Khi tôi xem Saw series cũng vậy, tôi thích Jigsaw vô cùng. Ông ấy ko ra tay giết bất cứ ai, chỉ cần lập bẫy để những nạn nhân dính phải vào và chỉ có niềm tin vào cuộc sống mới cứu được họ, còn ko thì sống làm gì cho chật đất. Kiểu như Joker trong TDK, Jigaw của Saw hay ngông cuồng tiêu biểu của Watchmen là The Comedian, thì trên đời này có chắc gì người tốt là tốt hết? Và có chắc gì giết người trong lúc chắc gì họ là người thiện là ko tốt? Mỗi chuyện là mỗi vẻ, nhưng cái chung khi xem xong một cuốn film như thế này, tôi hay tự hỏi về thâm ý của tác giả lắm. Tôi ko sợ mình ko hiểu vì mình ko hiểu, chẳng ai nói mình ngu cả, nhưng hiểu sai, hiểu lệch lạc thì cái đó là cái tội nghiệp của tác giả cũng như của chính người xem chúng mình. Và dĩ nhiên, chẳng ai muốn vậy cả.

Có người hay hỏi nhóm chúng tôi (Rwo, tôi & Kiên 44) về sự so sánh của TDK & Watchmen. Tôi thấy tức cười, vì thật ra tôi ko so sánh đc. Nếu xét riêng về cốt truyện, Watchmen sâu sắc gấp trăm ngàn lần TDK, nhưng nội một mình Joker thôi cũng đủ ăn đứt hết Watchmen nếu nói về tả nhân cách nhân vật. Từng cung bậc của Joker trong TDK phải thốt một chữ là tuyệt hảo, trong khi The Comedian hay chính Rorschach cũng khó kiếm đc cái hay riêng của họ tại vì họ ko có một mình mà lúc nào cũng có bè phái kéo theo - Joker rất khác, làm gì cũng một mình, đến lúc bị bắt cũng bộc lộ đc cái bất cần đời của mình mà theo tôi là độc đáo, chưa một nhân vật nào của Watchmen làm đc chuyện ấy. Nếu so sánh về đạo diễn, tôi ko ưa mấy Nolan vì bản thân anh này cũng bịa hơi nhiều với lại ngoài đời chảnh lắm. Christopher Nolan là kiểu cliche, ko có gì phải nói nhiều ngoài cái tài viết lách và dựng lên suy nghĩ lẫn biểu cảm. Còn Zack có cái style riêng ko lẫn đi đâu đc. Máu me, bạo lực nhưng thích thú vô cùng. Thời buổi này, tôi có cảm giác mấy loại film này ko còn thích hợp cho con nít nữa. Mà vậy cũng có cái dở với cái hay riêng. Ko cho con nít xem thì tiền thu vào sẽ ít hẵn đi (thử nghĩ đi, Spider Man hay Superman mà ko cho con nít vào xem thì mất tiền đến 70% chứ chẳng chơi), nhưng ngược lại tất cả thâm thúy của người lớn sẽ đc tỏ rộ ra cả - ngay cả những cái màn nóng sex siếc sẽ ko còn là vấn đề. Và tôi thì tôi rất thích như thế. Thà một film ko có doanh phí cao nhưng có nội dung sống động như Watchmen thì việc gì màng mà do dự?

Chung quy, Watchmen là ông vua mới của thể loại superheroes này. Nếu nói đến sự giảm cắt từ cuốn novel mà tôi đề cập ở trên, Watchmen xứng đáng nhận chiến thắng - chưa ai làm đc chuyện này như Zack Snyder với Watchmen. Ban đầu đọc truyện, tôi thấy khó chịu lắm vì chả biết film này nó dựng lên rồi thì sẽ ra sao, nhưng cái phong cách hoàn toàn mới (mà nói đến mới mẻ thì bạn có thể liên hệ lại cái Cloverfield) và độc nhất. Nếu bạn đã xem film này rồi, tôi dám chắc chắn một điều suy nghĩ của bạn khi vừa xem xong sẽ khác với suy nghĩ của 3 ngày sau. Đây là một bộ film đòi hỏi lượng kiến thức về lịch sử thế giới vừa đủ, đòi hỏi sự tiêu hóa lượng thông tin quá mức cho phép & đòi hỏi sự suy ngẫm về triết lý sống. Và theo tôi, Watchmen là một tác phẩm văn học được đút kết qua hình ảnh comics độc đáo và xuất sắc bật nhất từ trước đến nay mà chưa cuốn truyện nào khác đơn thuần làm được.